Leon.Frissen

Herdenken en vieren

4 en 5 mei zijn voor Limburg en voor mij dit jaar bijzondere dagen. Onze Provincie heeft de eer om op verzoek van het Nationaal Comité 4 en 5 mei de Start Nationale Viering van de Bevrijding te mogen organiseren. Die taak hebben we samen met de gemeente Roermond en het Bevrijdingsfestival Limburg op ons genomen. Vanwege dat gastheerschap mag ik in de nacht van 4 op 5 mei in Wageningen het bevrijdingsvuur overdragen aan estafettelopers die het vuur vervolgens naar Roermond brengen.

Het Vrijheidsvuur gaat historisch gezien langs een markante route. Van Hotel De Wereld in Wageningen, waar Nederland 65 jaar geleden zijn vrijheid herkreeg, naar de provincie waar de bevrijding van ons land begon. Want het was in het Zuid-Limburgse dorpje Mesch dat de Amerikanen, op 12 september 1944, voet zetten op Nederlandse bodem.
Ik houd het gehoor in Wageningen voor dat terwijl Nederland op 5 mei de tirannie had verdreven en zijn vrijheid had herkregen, de oorlog elders in de wereld nog doorwoedde, ook in het Aziatische deel van het koninkrijk. En in de decennia die volgden op 5 mei 1945 is vrijheid wereldwijd geen vanzelfsprekendheid gebleken. Er is op deze wereld sindsdien nog geen dag geweest zonder oorlog.

Veteranen fietstocht

Op 5 mei brengt de Trein van de Vrijheid minister-president Balkenende en andere gasten van Maastricht naar Roermond. Daar mag ik veteranen afvlaggen die per fiets naar Wageningen gaan. Een peloton veteranen van ruim vijftien verschillende missies vormt een unieke fietsploeg. Zij hebben zelf – lang of kort geleden – als militair een bijdrage geleverd aan de gewenste wereldwijde vrijheid. Zij hebben zelf tijdens hun uitzending – waar ook ter wereld – ervaren dat vrede en vrijheid niet vanzelfsprekend zijn. Juist zij weten als geen ander hoe belangrijk het is om af en toe stil te staan bij vrijheid én bij de offers die voor onze eigen vrijheid zijn gebracht.
Met hun fietstocht ‘In het spoor van de meidagen’ staan zij symbolisch stil bij de inzet en offers van de militairen tijdens de Tweede Wereldoorlog. Als jongere garde veteranen brengen zij hiermee een treffend eresaluut aan de oudste veteranen van ons land. Ik vlag ze af en ze vertrekken, gelukkig met goed weer, naar Wageningen om daar ‘s middags het traditionele defilé bij te wonen.

65 Jaor

De start van de Nationale Viering vindt vervolgens plaats in de Roermondse schouwburg met de voor vandaag wel heel toepasselijke naam “Oranjerie”. Met toespraken, zang en dans voor de vele genodigden, markeren we een ook voor Limburg gedenkwaardige dag. Ik wordt bijzonder geraakt door de 5 mei-lezing die dit jaar wordt uitgesproken door oud-premier Wim Kok. Ook Limburger, Roermondenaar zelfs, Gé Reinders verzorgt een ontroerend optreden samen met fanfare Eendracht Nieuwenhagerheide. Hij zingt het speciaal voor 5 mei geschreven lied “65 jaor”. (Klik hier voor de tekst)
‘s Middags ontsteekt de premier het bevrijdingsvuur op bet Bevrijdingsfestival op de Markt in Roermond. Hij geeft daarmee het startsein voor de bevrijdingsfestivals in alle provincie en in Amsterdam.

LSO aan de Amstel

Onze hoofdstad is ’s avonds het feeërieke decor voor het traditionele 5 mei-concert aan de Amstel. Het concert wordt verzorgd door ons eigen Limburgs Symfonie Orkest en is de afsluiting van de nationale viering van Bevrijdingsdag. Het concert, dat ook wordt bijgewoond door H.M. de Koningin, wordt live uitgezonden op tv en trekt maar liefst 1,9 miljoen kijkers. Het LSO heeft wel eens voor minder muziekliefhebbers gespeeld!

Werkbezoek premier

De ontmoeting deze dag met onze minister-president doet me terugdenken aan het werkbezoek dat hij kort daarvoor, op 21 april, aan Limburg bracht. Hij had een middag en avond ingeruimd om zich in voor Limburg belangrijke onderwerpen te verdiepen. Zijn bezoek begon bij Nedcar waar hij de productie van de Colt en de Outlander bekeek. Een bijzondere ervaring voor de premier die zich hier én in Japan sterk maakt voor een gezonde toekomst onze autofabriek. En die bovendien een liefhebber van auto’s is. Daarna oriënteerde de MP zich bij DSM in het belang van de campussen voor de economische ontwikkeling van Limburg. De dag werd afgesloten met een rondetafelconferentie over de ontwikkeling van de bevolkingsomvang in Limburg en het antwoord van Limburg daarop. We spraken er met vertegenwoordigers van enkele sectoren waarop de krimp van invloed zal zijn: woningbouwcorporaties, basis- en voortgezet onderwijs, gemeentebesturen en bedrijfsleven. Een zinvolle bijenkomst voor ‘Den Haag’ omdat niet alleen in Limburg maar vroeger of later in het hele land dezelfde krimp zal optreden.
Ik had gelukkig die dag ook ruimte en gelegenheid met Jan Peter Balkenende van gedachten te wisselen over de gigantische bezuinigingen die ons land wachten. En over de effecten daarvan op de samenleving, de overheid en op het instituut ‘provincie’. Als bestuurslaag staan we onder druk maar wanneer we ons focussen op de taken waar we van oudsher sterk en goed in zijn, komen we sterker en opgefrist uit de bezuinigingsslag tevoorschijn.

Burgemeestersconferentie integriteit en beroepsethiek

Op mijn initiatief hebben de Limburgse burgemeesters woensdagmiddag 10 maart met mij een conferentie gehouden over integriteit en beroepsethiek. Deze conferentie was een vervolg op mijn brief aan de burgemeesters, waarin ik hen opriep het integriteitsbeleid binnen hun gemeenten op niveau te brengen cq. te houden. Onder leiding van prof. Theo Camps kregen de burgemeesters een aantal interessante stellingen voorgelegd, waarvan de uitkomst in elk geval duidelijk maakte dat iedereen in meer of mindere mate nog zijn of haar weg zoekt in deze moeilijke materie. Daarbij ging het niet zozeer over de regelgeving of over concrete zaken, maar meer over de positie van de burgemeester als hoeder van de integriteit, over mijn rol als klankbord voor de burgemeesters en over nut en noodzaak van een gezamenlijke strategie. Prof. Derkse hield ons tot slot een spiegel voor over waarden en normen. Kortom, een nuttige en waardevolle middag.
De volgende stap is het verder concretiseren van de goede voornemens. Ik besef dat deze volgende stap, hoe noodzakelijk ook, veel moeilijker zal zijn.

Bewogen weken van crisis en een land in verwarring

Vlak voor de val van het kabinet-Balkenende IV schoot mij iemand aan die zei dat normaal gesproken verkiezingscampagnes oorlog zijn, maar nu de oorlog verkiezingscampagne is geworden. Bij de behandeling van het rapport van de commissie Davids ontwikkelden zich al niet te repareren haarscheuren, om maar te zwijgen over voorafgaande conflicten in het door Herman Wijffels enkele jaren geleden in Beetsterzwaag gesloten verstandshuwelijk tussen CDA en PvdA.
De inmiddels demissionaire status van het kabinet, zonder vertegenwoordiging van het PvdA-smaldeel, kan wel eens vele maanden gaan duren. De analyse van de gemeenteraadsverkiezingen laat zien dat zowel over rechts als links geen riante meerderheidskabinetten te vormen zijn. Geen aanlokkelijk vooruitzicht, want er staat veel op het spel: op het gebied van de integratiepolitiek, op de terreinen van zorg en onderwijs, maar vooral als het gaat over het financieel-economisch perspectief. De broekriem moet meer dan ooit worden aangehaald. De financiële crisis laat nationale overheden nu zitten met cumulerende schuldenlasten, die met rente spoedig moeten worden terugbetaald. De groei van de economie laat op zich wachten en het aan arbeid deelnemend gedeelte van de bevolking vergrijst en ontgroent.
Bovendien zal de kostencompetitie met de andere delen van de wereld eerder toe dan afnemen. Wij hebben met zijn allen eigenlijk nog geen flauw idee hoe wij een begin moeten maken met het aftoppen van deze schuldenberg. In deze ‘controversiële tijd’ volgt taboe op taboe: de verhoging van de AOW-leeftijd naar 67 jaar wordt voor ons uitgeschoven, ingrepen in zorg en onderwijs door deze en gene onbespreekbaar gemaakt, de hypotheekrenteaftrek ‘heilig verklaard’ en ga zo maar door. Bovendien is lastenverzwaring een issue: een minder goed idee in deze crisistijd nu de economie langzaam maar zeker opkrabbelt uit een heel diep dal.
De ambitie in de niet-Europese delen van de wereld is grenzeloos. In China en omringende landen draait de economie in een moordend tempo verder, de richting daar is gericht op de horizon. Waarom kunnen regeringen in Europa zo moeilijk komen tot toekomstgerichte dromen waar mensen zich in herkennen: samen onderweg gaan om nieuwe doelen te bereiken?
Nieuwe doelen komen ook af op de vele maatschappelijke en overheidsinstellingen in Limburg. Ons land moet bedragen van 35 miljard euro en meer bezuinigen om economie en werkgelegenheid weer enigszins stabiel te krijgen en onze (klein)kinderen niet met de gebakken peren te laten zitten. De arbeidsparticipatie en de productiviteit zullen eveneens een sterke impuls moeten krijgen. Wij houden het niet vol als jonge mensen pas na hun twintigste het arbeidsproces instappen en er op hun 55ste weer uit verdwijnen.
Overheden, Rijk, provincies en gemeenten zullen meer dan 20%(!) moeten gaan inleveren, willen wij zorg, onderwijs en veiligheid enigermate buiten schot houden. Voor de provincies betekent dat op termijn een zware aderlating. Sommigen menen dat de ‘opgeblazen positie’ van de provincies (Klaartje Peters) wel tegen een stootje kan. Als de provincies zich concentreren op hun kernambities van regionale gebiedsontwikkeling, cultuur en economie kan het aldaar gerust een tandje minder.
Het provinciaal bestuur van Limburg staat daar voor open, maar dit betekent dat wij in de toekomst vaker ‘nee’ dan ‘ja’ moeten zeggen tegen op zichzelf interessante voorstellen die ons vanuit de samenleving bereiken. Overigens merk ik op dat het aantal medewerkers dat bij de provincies in Nederland werkt (12.000) minder is dan het aantal medewerkers bij één van de grote steden in de Randstad. Een efficiënte en doelgerichte provincie die ambieert de Limburgse investeringsagenda uit te voeren, blijft de hoofdmoot waarmee het provinciaal bestuur zich mee wil bezighouden. Maar daar horen maatregelen op Rijksniveau bij: maatregelen van decentralisatie, herschikking en vereenvoudiging van bestuurlijke processen, die een minder versnipperd en verkokerd bestuur mogelijk maken. En daar hoort een versterking bij van het binnenlands bestuur als geheel.
De kenniseconomie waar wij het nu en in de toekomst meer van zullen moeten hebben, trekt zich weinig aan van staatkundige grenzen. Concurrentie tussen regio’s in en buiten Nederland zal zich op basis van kwaliteit moeten onderscheiden. Het komt op organiserend vermogen aan om de economische dynamiek en de culturele kwaliteit te stimuleren. Op weg dus naar een nieuw provincieprofiel. Kansen te over. Het gaat om het ontwikkelen van perspectieven op de arbeidsmarkt, om toonaangevende technologische ontwikkelingen, met een internationaal geavanceerd vestigingsklimaat en revolutionaire allianties tussen kennisinstellingen, bedrijven en overheden.

Winters januari

De winterse periode die blijft aanhouden – januari is sinds jaren de koudste maand – blijft de nuchtere waarnemer verbazen. Laveren tussen klimaatsceptici en dissidenten; het Tweede Kamerlid Diederik Samson en schrijver Leon de Winter zijn tegenpolen. Ik weet er geen raad mee. Hoe is het mogelijk dat in een vrij korte periode een groot gedeelte van de Klimaattop in Kopenhagen (jammer genoeg) teniet wordt gedaan door onjuiste informatie en informatie die in zo’n belangrijk dossier gebaseerd is op kennis van een stagiair en de waarnemingen van een aantal bergbeklimmers? Van de experts die opgevoerd worden in het IPCC-rapport – het Intergovernmental Panel on Climate Change – zijn er velen in dienst van Greenpeace!
Toch maar in het weekend genietend van mooie plekken in de Ardennen waar volop geskied wordt. Door de prachtige natuur van de Hoge Vennen gewandeld. Het drama in het centrum van Luik prikkelt mij om de nodige aandacht van medeleven te besteden aan mijn collega in de provincie Luik. Ik ga er vanuit dat wij, als wij een helpende hand kunnen toesteken, dat ook zullen doen.
Een stevige griep houd mij dagen achter elkaar in haar greep. Nog nooit zo een hardnekkige griep onder de leden gehad. Ik vraag mij af of er een verband is tussen de inentingen tegen de Mexicaanse griep en deze zware aandoening. Afspraken die helaas moeten worden afgezegd brengen een merkwaardig voordeel: tijd voor reflectie. Raak in de ban van de niet ophoudende informatiestroom over Griekenland en de miraculeuze bezuinigingsoperaties aldaar. Nederland is gelukkig nog ver verwijderd van een “Griekenland aan de Noordzee”, maar ook hier zullen de komende tijd voor iedereen merkbare maatregelen moeten worden genomen om het begrotingstekort terug te dringen. De rekening die de overheid heeft betaald om onze ‘systeembanken’ te redden moet tenslotte (met rente) worden terugbetaald. Het gaat om onze toekomst en die van onze kinderen. De stabiliteit van de eurozone staat daarbij op het spel.
Ons eigen parlementair onderzoek naar de kredietcrisis onder leiding van de Limburgse voorzitter Jan de Wit laat zien dat, hoe zorgvuldig ook de voorbereiding is geweest, hoe moeilijk het is doorgewinterde toppers uit de financiële wereld te ondervragen. En hoe moeilijk het is in een klein land als Nederland invloed uit te oefenen op een financieel systeem dat op brede consensus kan rekenen in Nederland en de wereld. Bij banken en toezichthouders is klaarblijkelijk nog steeds niet voldoende doorgedrongen dat er hard gewerkt moet worden aan een nieuwe vertrouwensbasis.
Ik breng één van deze dagen, vrijdag 29 januari 2010, een bezoek aan één van de zes in Limburg met Q-koorts besmette bedrijven. Het is het bedrijf van de melkgeitenhouders Ron en Marcella Grooten in Ransdaal, gemeente Voerendaal. Onlangs zijn er bij hen 1080 dragende geiten geruimd. Er zijn nog ongeveer 70 dieren over. Confronterend en tragisch om in een bijna lege stal te staan bij zulke enthousiaste en risiconemende jonge ondernemers. De economische schade is zeer groot, maar ook de emoties die met de ruiming gepaard gingen drukken zwaar. Ron en Marcella slaan hoogstwaarschijnlijk een andere weg in wat de toekomstige bedrijvigheid betreft en gaan zeker niet bij de pakken neer zitten.
Een bezoek aan de Raad van Europa brengt mij in Straatsburg. Een organisatie, opgericht in 1949, waarbij 47 landen zijn aangesloten, ook bijvoorbeeld Turkije en Rusland. De Raad van Europa streeft de bevordering na van een grotere Europese eenheid, met meer aandacht voor de (pluriforme) democratie, de principes van de rechtstaat en de rechten van de mens. Op uitnodiging van de Nederlandse ambassadeur woon ik een ontvangst bij waar ook de Nederlandse parlementariërs bij zijn betrokken. Eerste Kamervoorzitter René van der Linden neemt afscheid als voorzitter van de Parlementaire Vergadering van de Raad van Europa. Natuurlijk is Europa af en toe een groot vergadercircuit maar zolang parlementariërs spreken over democratische rechten en plichten, over mensenrechten en sociale vooruitgang, worden conflicten niet op brute wijze beslecht. De verdiensten van de Raad van Europa en de Europese Unie worden in Nederland echter te vaak als een vanzelfsprekendheid beschouwd.

Aan het einde van de maand gesprekken gevoerd met Klaartje Peters over het in haar ogen opgeblazen bestuur van de provincies. De actualiteit noodzaakt ook in IPO-verband veel aandacht te besteden aan de toekomstige positie van de provincies. Een diepgaande discussie maakt ruimte voor een nuance aan beide zijden. Inhoudelijk zien wij een wenkend perspectief voor de provincie nieuwe stijl met een aantal ‘kernambities’ die vooral de ruimtelijke ordening van Limburg raken en die de voorwaarden scheppen voor een sterke economische structuur.
Een dialoog voer ik ook met hoofdofficier van justitie Annemarie Penn. Het gaat over integriteit en de positie van de veiligheidregio’s. Samenwerking tussen de Limburgse overheden, justitie en politie op het gebied van integriteit is belangrijk om voldoende expertise in ‘eigen huis’ te ontwikkelen. Voorbereidingen vinden plaats voor een werkbezoek van de Minister van Binnenlandse Zaken in het voorjaar.

Weeklog 2 – januari 2010

Wat bij mij het meest in de herinnering blijft voortleven van de gebeurtenissen in de eerste twee week van januari 2010 weet ik niet. De afschuwelijke aardbeving in Haïti met tienduizenden slachtoffers in één van de armste landen ter wereld laat zien dat niet alles in de wereld gelijkelijk wordt verdeeld. Armoede en ellende liggen kort bij elkaar. Buitenlandse nieuwszenders laten zien dat duizenden journalisten (!) het vreselijke nieuws moeten verslaan. Grote betrokkenheid van bekende Amerikanen die spontaan met grote donaties Artsen zonder grenzen en andere hulporganisaties steunen: Madonna, Lance Armstrong, actrice Sandra Bullock, Brad Pitt en Angela Jolie. Je zou kunnen zeggen: hoe meer media-aandacht, des te meer hulp. Maar voelen wij in Nederland de urgentie van humanitaire hulp aan Haïti? Of gaan wij binnen enkele dagen weer over tot de orde van de dag, als de krantenkoppen over de gevolgen van de aardbeving verdwenen zijn? Journaliste Linda Polman kwam in haar boek ‘De crisiskaravaan’ tot de conclusie dat ‘in de loterij om de gunst van de donoren en hulporganisaties slachtoffers zich moeten onderscheiden van concurrerende slachtoffers’. Ik hoop dat de burgers van Haïti niet verder hoeven te lijden in stilte.

Mijn aandacht en betrokkenheid wordt deze week heen en weer geslingerd tussen deze afschuwelijke ramp en twee bestuurscrises in Nederland: het aftreden van burgemeester Leers in Maastricht en een ‘bijna kabinetcrisis’. Ik volg beide crises, zappend tussen L1, TV Maastricht en de NOS. In beide debatten signaleer ik slechts verliezers.
Zoals Balkenende die het onderzoek van de Commissie Davids naar de besluitvorming rond Irak en de legitimatie van de Nederlandse steun aan de Amerikaans-Britse inval te snel in zijn voordeel uitlegde, met al het politiek geharrewar daarna. Uiteindelijk ging het boek voor even, iets na middernacht, dicht. Het parlement zal ongetwijfeld de impasse van dit dossier op een later tijdstip doorbreken.
Het debat rond het integriteitonderzoek van Leers kende een dramatisch verloop. Al snel werd mij duidelijk dat er voor de burgemeester een onwerkbare situatie zou ontstaan. Een meerderheid van de gemeenteraad poneerde dat al in eerste termijn, vroeg in de avond. Een moedig en non-conformistische bestuurder vindt zijn Waterloo. Het ambt van burgemeester staat onder druk. De burgers in zijn gemeente zien in hem ‘het hoofd van de gemeente’, terwijl de jure, dus volgens het staatsrecht, hij/zij slechts de eerste onder de gelijken is: het primaat komt de gemeenteraad toe, de burgemeester is daar een afgeleide van. Het lijkt mij onontkoombaar om fundamenteel na te denken over de (grond)wettelijke positie van de burgemeester, nu tientallen van hen, na invoering van het dualisme, zijn gevallen. Dat doet het lokale bestuur geen goed. Oud-minister Thom de Graaf, nu burgemeester van Nijmegen, zal met veel interesse deze kwestie hebben gevolgd. Hij was immers een groot voorvechter van de gekozen burgemeester. Ik pleit voor een heroverweging van de invulling van het ambt. In een volgend regeerakkoord van welk kabinet dan ook, moet hier aandacht aan besteed worden.
Veel overleg ‘the day after the night before’. Met burgemeester Leers, met de minister van BZK en haar medewerkers, met de fractievoorzitters in de gemeenteraad van Maastricht. Wij zijn het snel eens dat het ‘interbellum’ zo kort mogelijk moet worden gehouden. In het belang van de stad en de veiligheidsregio Limburg-Zuid. De ervaren bestuurder Jan Mans spreek ik in de loop van de ochtend; hij vraagt bedenktijd en zegt tegen de middag toe beschikbaar te zijn. Na overleg met de fractievoorzitters kan ik de benoeming bekendmaken. Een last valt van de schouders en aan alle speculaties over de voorlopige opvolging komt een eind.

Jammer dat sommigen blijven beweren dat Limburg op het gebied van integriteit ‘een geïsoleerde zone’ in Nederland is. Is er wetenschappelijk en objectief onderzoek dat deze boude stelling bevestigt? Zijn gewaardeerde specialisten op het gebied van integriteitonderzoek het met deze stelling eens? Natuurlijk moeten de ‘Limburgse kwesties van 2009’ niet worden gebagatelliseerd. Op lokaal en regionaal niveau is er gelukkig nu (nog) meer aandacht voor integriteit. Op 10 maart 2010 heb ik een integriteitconferentie met alle Limburgse burgemeesters belegd en de minister van BZK zal in het voorjaar een werkbezoek aan Limburg brengen met integriteit als thema. Maar het is beslist geen geïsoleerde Limburgse kwestie, kwalitatief en kwantitatief niet. Vele gemeenten in Nederland, van Amsterdam tot Maastricht en van Vaals tot Den Helder worden hier vroeg of laat in meer of mindere mate mee geconfronteerd.

Wisseling van het decennium

Tijd voor reflectie in de winterse dagen na Kerstmis. Tijd voor vrienden en familie die bijzondere aandacht behoeven. Agenda-terreur weerhoudt mij ervan daar veel aandacht aan te besteden. Tijd voor lezen en wandelen en kerkbezoek. De Cappella Sancti Servatii rondt met het Weihnachtsoratorium in december en een plechtige Nachtmis haar jubileumjaar af in mijn parochiekerk de St. Servaas. Wandelen van Maastricht naar Wittem op Tweede Kerstdag om bezinning en bezieling in het sneeuwrijke landschap van het Geuldal een kans te geven. Vragen over de verhouding van de menselijke natuur en het hogere worden al wandelend uitgediept. Tijd voor reflectie maar ook voor cultuur. Voor de Limburgse designer Maurice Mentjens (Holtum) die nadrukkelijk in de grote en kleine wereld aan de weg timmert. Zijn tentoonstelling in Centre Ceramique te Maastricht, zijn bezieling over kunst, Limburg en de wereld en de ontmoetingen met talrijke gepassioneerde Limburgse kunstenaars motiveren mij om mij te blijven inzetten voor Culturele Hoofdstad Maastricht.
Verscholen in de duinen van Scheveningen ligt het Museum ‘Beelden aan Zee’. Een particulier museum, gedragen door vele vrijwilligers met een bijzondere plek in de Haagse harten. De Heerlenaar Sandro Setola (1976), alweer een jonge Limburgse kunstenaar, winnaar van de Charlotte van Pallandtprijs dirigeert mij door dit museum. Setola kijkt kritisch naar maatschappelijke ontwikkelingen geeft geen oplossingen maar handreikingen die in vormentaal gestalte krijgen. Toch opvallend dat bij de totstandkoming van ‘Beelden aan Zee’ zo’n belangrijke rol werd gespeeld door de beeldhouwer Arthur Sproncken uit Keldonk (Beek) die de initiatiefnemers de route wees naar deze prachtige plek in de Duinen. Herinneringen komen boven. Sproncken die 11 jaar lang bezig is geweest (mede op initiatief van de provincie Limburg) Marcus Aurelius te herbeelden.
Kunst kijken, kunst ontmoeten, liefde voor het Limburgse landschap, de grootsheid van de natuur. Maar er is in deze dagen méér: de voorbereiding voor de Nieuwjaarsontmoetingen. Kan ik de eerlijkheid opbrengen te aanvaarden dat ik in het nieuwe jaar sommige dingen niet kan veranderen, maar ook de moed om daar waar dat wel in mijn vermogen ligt, veranderingen te bewerkstelligen? Ik besef en aanvaard mijn beperkingen, maar ik laat mij daardoor niet verlammen of ontmoedigen. Ik ontmoet van nabij hoe broos het leven kan zijn en welke de echte kernwaarden zijn. Relativeren van het voorafgaande jaar met al zijn kleine en grote crises glijden dan wat gemakkelijker langs het lijf van 2009 af.
‘Das Weisse Band’, een topper en aanrader die nu al weken in de Europese filmhuizen draait, geeft ons een aardige kijk op de verhoudingen in families en buurtschappen in Noord-Duitsland vlak vóór het uitbreken van de Eerste Wereldoorlog. Het begon destijds allemaal in Serajevo. Mijn gedachten dwalen af naar deze erbarmelijke tijd en er worden verbanden zichtbaar met het verwarrend decennium dat nu afloopt.
Een avond doorgebracht in Luik in gezelschap van Herman van Rompuy, ‘President elect’ van Europa. Hij slaagt er die avond in de goede verbindingen te leggen tussen de vaak tegengestelde politieke opvattingen in deze tijd. Meer besef over de Europese geschiedenis kan ons verder helpen om het Europa van de toekomst in onze harten te sluiten.

Een bewogen jaar nadert zijn einde

December is de maand dat de rekeningen worden opgemaakt. Drukke agenda’s brengen mij kris kras door land en provincie. Wat mij opvalt is dat een deken van pessimisme over ons heen wordt getrokken. De klimaattop in Kopenhagen baart een muis. Wij willen of kunnen de lichtpuntjes niet zien. terwijl het toch een meesterstuk is om 170 landen bij elkaar te brengen die de noodzaak zien van ‘de inrichting van een andere wereld’. Mistroostigheid en somberheid is de uitstraling van velen.
Bij de vele ontmoetingen die ik heb kom je mensen tegen die zelfs ongelukkig zijn als zij geen probleem kunnen benoemen. Hebben wij nog wel de bereidheid in onszelf te geloven? En zeker in een land als Nederland dat toch moet worden gekenmerkt als een van de minst ellendige landen van de wereld, met weinig werkloosheid, de minste inflatie en afnemende onveiligheidsgevoelens. Mensen zijn erg tevreden over hun privé-situatie maar doemdenken over de samenleving. Mensen zijn als het ware bang te verliezen wat ze hebben, omdat zij niet veel vertrouwen hebben in ‘de andere mens’ en de ergernissen daarover worden uitvergroot.
De toekomst van ons allen is er in een jaar tijd heel anders gaan uitzien, de financiële crisis laat zijn sporen na, overheden zitten met de gevolgen daarvan opgescheept. Wij stevenen af op de grootste bezuinigingsoperaties van de moderne tijd. Dat doet mij denken aan de historische uitspraak van Ronald Reagan die in 1981 zei dat in de toenmalige crisis de overheid niet de oplossing was, maar het probleem. Nu moet deze uitspraak wellicht worden omgedraaid.
Niet alle heil en zegen kan en mag worden overgelaten aan de markt. En dan is er natuurlijk een om zich heen grijpende klimaatcrisis; in een wereld waar 1,2 miljard Chinezen en 1,2 miljard Indiërs ook op zoek zijn naar onze welvaartstandaards en weinig geduld hebben om die te bereiken. Bovendien lijken veel Nederlanders te denken dat deze crises kan worden opgelost vanuit de Nederlandse samenleving en niet vanuit een Europese context. Er lijkt weinig bereidheid te bestaan om zich te committeren aan de Europese eenwording en via Europa in de wereld met één stem te spreken. Op woensdag 15 december nam ik in Luik deel aan een conferentie ‘La crise et l’après crise’, onder leiding van de ‘President elect’ van Europa, Herman van Rompuy. Hij hield een pleidooi om het unieke Europese model overeind te houden. Over het herwinnen van zelfvertrouwen. Politieke neutraliteit van Nederland is geen optie. En juist door de Europese integratie hebben het regionalisme en de regionale culturen, ook de Limburgse, zich kunnen ontwikkelen.

De provinciale agenda wordt deze weken eveneens beheerst door de met Prinsjesdag aangekondigde bezuinigingen die de lagere overheden gaan raken in de komende jaren. Er is geen ontkomen aan. Provincies zullen zich moeten beraden op hun kerntaken en vooral die dingen moeten gaan doen waar ze van oudsher goed in zijn: gebiedsontwikkeling en omgevingsbeleid. Vele taken die nu nog door het Rijk worden uitgevoerd op het gebied van wegbeheer, ruimtelijke ordening, landschaps- en natuurbeleid en regionaal economisch beleid, zouden provincies beter, goedkoper en efficiënter kunnen uitvoeren.
Sociaal beleid is een taak waar de provincies zich niet (meer) mee zouden moeten bemoeien. De zich al jarenlang voortslepende discussie over het bestaansrecht van de provincies is interessant, maar houdt ons af van de essentiële vragen over welke kerntaken bij welke overheid behoren. Gekwalificeerde meerderheden voor het afschaffen van de provincies zullen in ons land nooit worden gehaald. Het houdt ons van de wezenlijke discussie af op welke wijze wij zo snel als het kan tot afdoende taakstellingen kunnen komen. Het integreren van waterschappen en provincies is een meer voor de hand liggende oplossing. Het legitimeert waterschappen méér in een volwaardig democratische bestel van provincies, het sluit aan bij de kerntaak van omgevingsbeleid van ‘provincies nieuwe stijl’ en het zorgt impliciet voor een eigen belastinggebied dat de open huishouding van een overheidslaag kenmerkt. Alle provinciale besturen in Nederland zijn het er in deze dagen in Utrecht over eens geworden om deze denklijn verder uit te werken en daarmee een handreiking te doen naar het huidige en het volgende kabinet. (22-12-2009)

Eerste week van december

Vervoer en mobiliteit
Vervoer en mobiliteit staat hoog op de agenda van de politiek in Nederland. Al 20 jaar wordt er in ons land gesproken over vormen van mobiliteitsregulering. Het prijsmechanisme speelt daarbij een hoofdrol. Al een generatie ziet de doorsnee Nederlander de auto als een van de belangrijkste verworvenheden van de moderne tijd. Autobezitters vertrouwen de overheid vaak niet als het gaat om de belasting die zij moeten betalen (wegenbelasting, luxebelasting op auto’s). De ANWB en sommige media laten er geen misverstand over bestaan dat de opbrengsten vaker ingezet worden voor andere doelen, dan voor het verbeteren en aanleggen van (nieuwe) wegen. De georganiseerde achterdocht veroorzaakt de essentie van de problemen rond de invoering van het rekeningrijden. (1-12-2009)

Tunnels A73
Vervoer en mobiliteit blijven ook op regionaal niveau een rol spelen. Gelukkig is het einde van de tunnel in zicht als het gaat om de totale openstelling van de A73. Op 1 december om 00.30 uur worden de tunnels in Roermond geopend door minister Camiel Eurlings. Een gedenkwaardig moment, na maanden van ellende rond de openstelling en na 40 jaar van inzet door velen in de regio om deze ‘ruggengraat van Limburg’ aan te leggen. Roermond heeft geanticipeerd op deze aanleg en veel bedrijvigheid kunnen aantrekken ter versterking van de lokale en regionale economie. Midden in deze eerste decembernacht van 2009 omringen velen de minister bij de openingshandeling. Begrijpelijk dat enig cynisme bij weggebruikers hiermee niet is weggenomen. De steeds weer terugkerende problemen hebben veroorzaakt dat het vertrouwen in de wegbeheerder(s) stap voor stap moet worden teruggewonnen. De optimisten hebben deze nacht de overhand. (1-12-2009)

Toekomst provincies
Het College van GS concentreert zich deze dagen op de toekomst van de provincies: eerst is er een vergadering in Horst aan de Maas (voorbereiding), dan in Den Bosch (samenspraak met College GS Noord-Brabant) en vervolgens in Utrecht (gezamenlijke bijeenkomst van alle Colleges van GS van Nederland). Belangrijke inbreng van de Provincie Limburg: de discussie over deze toekomst moet niet alleen gevoerd worden langs de route van middelen (de bezuinigingen bij de Rijksoverheid van 35 miljard euro), maar vooral langs de lijn van de inhoud. De kerntaken van de provincie: het omgevingsbeleid i.c. ruimtelijke ordening, verkeer en vervoer, regionaal economisch beleid, cultuurhistorie, in relatie met ‘de open huishouding’ zijn daarbij wezenlijk. Rijkstaken die tot dit cluster behoren alsook gemeentelijke taken zouden kunnen worden gedecentraliseerd resp. gecentraliseerd. Deze lijn zal de komende maanden centraal staan in de vele politieke debatten die daarover gaan plaatsvinden. (1-12-2009)

Comité van de Regio’s
Twee dagen Brussel: het Comité van de Regio’s (CvdR), waarvan ik deel uitmaak, vergadert. Het CvdR ijvert voor het recht van alle Europese lokale en regionale overheden op voldoende financiële middelen voor de uitvoering van de taken en zet zich verder in voor goed bestuur en meer decentralisatie.
Het Comité van de Regio's (CvdR) is de vertegenwoordiging op EU-niveau van de regionale en lokale overheden. Het orgaan telt 344 leden uit alle 27 lidstaten. Alle leden zijn vertegenwoordigers van een lokaal of regionaal bestuursorgaan. Nederland heeft 12 leden: afgevaardigden van de provincies en de gemeenten. Het CvdR heeft tot taak om de regionale en lokale overheden en daarmee ook de burgers bij het Europees besluitvormingsproces te betrekken. Ongeveer driekwart van de EU-wetgeving wordt op decentraal niveau ten uitvoer gelegd, zodat het zeker zinvol is vertegenwoordigers van lokale en regionale overheden bij de totstandkoming van nieuwe EU-wetgeving te betrekken. De Europese Commissie en de Raad van Ministers zijn verplicht het Comité van de Regio's te raadplegen over nieuwe voorstellen op gebieden met impact op regionaal of lokaal niveau. In het Verdrag van Maastricht worden vijf van dit soort gebieden genoemd: economische en sociale cohesie, regionaal beleid en structuurfondsen, trans-Europese netwerken op het gebied van vervoer,telecommunicatie en energie, gezondheid, onderwijs, jeugd en cultuur. Met het Verdrag van Amsterdam werd deze lijst met vijf terreinen uitgebreid: werkgelegenheid, sociaal beleid, milieu, beroepsopleiding en vervoer. Zo wordt een groot deel van het totale beleidsterrein van de EU bestreken. Met het verdrag van Lissabon, zeer recent in werking getreden, zal het CvdR, als een van de hoeders van het subsidiariteitsbeginsel, een nog belangrijkere rol gaan spelen. Dit subsidiariteitsbeginsel – een heel belangrijk principe binnen de EU – houdt in dat de EU geen talen op zich mag nemen die beter door nationale, regionale of lokale overheden kunnen worden verricht. Zie voor meer informatie: www.cor.europa.eu. (4-12-2009)

De Koempel Verhaalt
Op de feestdag van de heilige Barbara (4 december), de patrones van de mijnwerkers, vindt in het Parkstad Limburg Theater in Heerlen een bijzondere bijeenkomst plaats. Het is op deze plaats dat minister van Economische Zaken Den Uyl in december 1965 de mijnsluitingen aankondigde. Een ingrijpend besluit, voor de mijnstreek, voor Limburg en op de eerste plaats voor de mijnwerkers en de andere werknemers bij de mijnen. Deze mensen en hun gezinnen komen centraal te staan in een nieuw wetenschappelijk werk dat onder leiding van het SHCL (Sociaal Historisch Centrum Limburg) zal worden uitgevoerd. Vandaag wordt de opdracht daartoe verleend door de Stichting De Koempel Verhaalt.
We kunnen, en dat geldt zeker voor Parkstad, trots zijn op het bijzondere mijnverleden van deze regio. In vergelijking met andere mijnstreken, bijvoorbeeld Luxemburg en het Roergebied, is er in het Limburgse landschap weinig dat aan de mijnbouw herinnert. De mijnwerker verdient in Limburg echter een eervolle plaats. Het geschiedwerk waarmee nu een aanvang wordt genomen, zal dat zeker bevorderen.
Ook wordt vandaag de kroniek gepresenteerd van 90 jaar Fonds Sociale Instellingen (FSI), een fonds dat verbonden was met de mijnen. Met de oprichting van de Werkplaats Invalide Mijnwerkers in 1927 was het FSI de grondlegger van de sociale werkvoorziening in Nederlands. Ook tegenwoordig nog stimuleert het fonds sociale en culturele activiteiten in Limburg. (4-12-2009)

De laatste weken van november

Nieuws
Het nieuws volg ik sinds jaar en dag met argusogen. Weekenden en de meeste dagen van de week gaan niet voorbij zonder vele verschillende kranten. Ook het nieuws van de buren volg ik steevast. Interessant om te zien hoe zelfs Vlaamse en Nederlandse dagbladen het nieuws rond Van Rompuy als de eerste ‘president’ van Europa verschillend duiden. Opvallend dat Kroes door de Nederlandse politiek zo enthousiast wordt onthaald bij het vernemen van haar aanblijven bij de Europese Commissie. Dat was 5 jaar geleden even anders toen klokkenluider Van Buitenen haar in vele programma’s afserveerde en andere politici zich daarbij aansloten.
Rechtspopulisme blijft niet beperkt tot Nederland. Zwitserland is dit weekend (29 november) daarvan in de ban. De uitslag van het referendum betekent dat nu in de Zwitserse grondwet de regel kan worden opgenomen dat er op moskeeën geen torens meer mogen worden gebouwd. Is het afgelopen met de Zwitserse tolerantie?
Incidenten en hypes vertroebelen vaak de beelden waar het echt om gaat. Iedere dag worden wij aangesproken op onze verantwoordelijkheid. In zekere zin terecht, maar het gaat ook over vertrouwen hebben in elkaars intenties, prestaties en inzet. Als overheden hebben wij gedeelde belangen en wij kunnen er samen meer van maken. De krimp in Limburg noodzaakt om over elkaars schuttingen te kijken op het punt van zorg, onderwijs en volkshuisvesting. Ik geloof stellig in de interactie tussen publieke en private partijen. Nieuwe combinaties van markt en overheid in Zuid-Limburg zijn hard nodig om uit ‘de kramp van de krimp’ te komen. Door nieuwe combinaties van samenwerking, door open te staan voor kennis van anderen en door nieuwe beleidsinstrumenten toe te passen, ontwikkelen zich nieuwe perspectieven. Er is al een hele slag gewonnen als de democratisch gekozen instituties in Nederland zich meer gaan bezighouden met het articuleren van publieke problemen en inspirators worden van het ‘debat over de toekomst van regio en land’. (30-11-2009)

Twee nieuwe hofleveranciers
In één weekend heeft Limburg er twee hofleveranciers bij gekregen. Op vrijdag ben ik in Horst bij Machinefabriek J.M. van den Munckhof en op zondag bij Bakkerij Extra in Schinnen. Om in aanmerking te komen voor het voeren van het predicaat Hofleverancier moet een onderneming o.a. minimaal 100 jaar bestaan en in de branche of bedrijfstak een eerste of vooraanstaande plaats in de regio innemen.
Zowel Van den Munckhof als Bakkerij Extra zijn familiebedrijven. Ties van den Munckhof begon in 1884 in Horst een smederij. De onderneming ontwerpt en vervaardigt thans machines voor tuinbouw en fruitteelt, machines die vrijwel nergens anders verkocht worden. De afzetmarkt beperkt zich niet tot Nederland en Europa. Van den Munckhof levert haar producten wereldwijd.
Jan Extra begon in 1909, samen met zijn broer Jozef, een kruidenierswinkel. Bakkerij Extra heeft zich door de jaren heen ontwikkeld tot een ambachtelijke bakkerij, bekend in Schinnen en de regio. Een bedrijf dat naam en faam verworven heeft vanwege zijn specialiteit, het naar oud familierecept vervaardigen van roggebrood.
Overigens: sinds kort worden de wapenschilden die bij het predicaat Hofleverancier horen, vervaardigd door Koper- en Metaalgieterij Sillen & Co uit Swalmen. Een bijzondere en eervolle opdracht waaruit blijkt dat dit Limburgse bedrijf hoogwaardige kwaliteit levert en beschikt over gedegen kennis en vakmanschap. (29-11-2009)

Indianenverhalen
Eén van de meest zachte weerperiodes voor de tijd van het jaar maken een koppeling met de aanstaande klimaattop in Kopenhagen vanzelfsprekend. Ik houd mij vast aan cijfers en feiten. Maar naast een objectieve werkelijkheid bestaat er ook zo iets als perceptie. Groeit bij velen niet een subjectieve beleving van de werkelijkheid? Verhalen die gebaseerd zijn op feiten en omstandigheden lijken er in deze wereld van (mis)communicatie vaak minder toe te doen. Ook al is bewezen dat straling van telefoniemasten geen schade veroorzaakt voor de volksgezondheid, velen geloven dat niet. Ook al bewijzen tientallen deskundigen dat een griepprik wenselijk is voor peuters en kleuters, toch blijven er ouders, verzorgers en sommige artsen doodleuk verkondigen dat er door de overheid indianenverhalen worden rondgestrooid. Zij laten zich liever voorlichten door niet geautoriseerde verhalen van het internet, dan door vertegenwoordigers van de Raad voor de Volksgezondheid of de regionale GGD. Indianenverhalen rond de mogelijke invoering van rekeningrijden op onze wegen noodzaakten Camiel Eurlings alles uit de kast te halen om zijn betrouwbaarheid als minister van Verkeer en Waterstaat te bewijzen. Natuurlijk maken zich vele mensen zorgen over dit nieuwe systeem om rijdende voertuigen te belasten. En vragen over privacygaranties, over de overgangsfase van de luxebelasting op auto’s (BPM), over wat er gebeurt met de opbrengsten van deze belasting, moeten zeker worden gesteld. (27-11-2009)

Aandacht voor krimp
Vele gesprekken gevoerd die in het teken staan van de krimp. In de Eerste Kamer bij een bezoek van vele Limburgse Statenleden aan Den Haag. Bij een bezoek dat Groningse Statenleden aan Limburg brachten. Bij de installatie van de Commissie Deetman die zich de komende jaren gaat bezighouden met het aandragen van oplossingen. En natuurlijk bij het begrotingsdebat in Provinciale Staten dat met name in het teken stond van het ontwikkelen van een perspectief voor Parkstad. De bevolkingsdaling in Parkstad zal het afnemen van voorzieningen laten accelereren. De ontkenningsfase en verzetsfase is voorbij, gelukkig. We zitten nu in de acceptatiefase. Het belangrijkste is dat beleidsmakers in Parkstad en omgeving daar geen verkeerd gevoel aan overhouden. De schuld van een dalende bevolking kun je niet in de schoenen schuiven van wethouders en burgemeesters in Parkstad. Het structureel bepalende element is de negatieve natuurlijke aanwas, het saldo van geboorten en sterfgevallen. Politiek verkeer of niet-tijdig reageren is een groter probleem dan de bevolkingsdaling zelf. Gelukkig zag het Limburgs Parlement de noodzaak van gezamenlijk optrekken in. Verkeerde concurrentie is de slechtste bestuurlijke reactie. Het helpt trouwens niet de problemen van bevolkingsdaling teveel vanuit regio’s als Parkstad alleen te beschouwen. De omslag van het denken van kwantitatieve naar kwalitatieve groei is nu volop aan de gang. Ongezonde concurrentie tussen gemeenten en regio’s is naar mijn opvatting het moeilijkst te tackelen. Wij staan aan de vooravond van grote veranderingen. Er zal een ander Limburg gaan ontstaan dat ons voor forse maatschappelijke investeringsopgaven stelt. Het vergt een lange termijn offensief en perspectief (een nieuwe Perspectieven Nota Limburg – PNL). (20-11-2009)

Europese vereniging van Journalisten
Het jaarlijks congres van de Association of European Journalists (AEJ) vindt dit keer plaats in Maastricht. De AEJ is de koepelorganisatie van verenigingen van nationale journalisten uit zo'n 25 Europese landen. Het congres van de AEJ, waaraan meer dan 100 journalisten uit alle delen van Europa deelnemen, focust dit jaar op de rol van (Eu)regio's in Europa. Voor Limburg biedt dit congres dan ook een prima podium om ons te profileren bij een zeer relevante doelgroep. Op vrijdag vindt er een diner plaats in het Gouvernement. Grenzeloos samenwerken staat centraal. Eén van de meer recente voorbeelden is de journalistieke samenwerking tussen de redacties van de kranten in de beide Limburgen. En samenwerking tussen media aan weerszijden van de grens brengt burgers en instituties dichter bij elkaar. Ook wordt gesproken over de verschraling van het media-aanbod. Een terecht zorgpunt. Door internet-nieuwssites en door de vele gratis kranten zien andere media hun abonneebestanden teruglopen en ook de advertentie-inkomsten dalen. Nog los van de crisis die dat proces nog versnelt. Kranten krijgen het moeilijker, redacties krimpen terwijl in onze globaliserende en complexe samenleving de behoefte aan duiding, achtergrond en context steeds groter wordt. (20-11-2009)

Gemeenteraadsverkiezingen Noord-limburg
Noord-Limburg gaat naar de stembus in de nieuwe gemeenten Venray, Horst aan de Maas, Peel en Maas en Venlo. De rest van Limburg kijkt geïnteresseerd toe. En de rest van Nederland, want ook landelijk is er veel aandacht. Soms meer aandacht voor partijen die niet deelnemen dan voor de partijen die wel meedoen. Alles lijkt ‘nationaal’ geïnterpreteerd te worden, de mogelijke bijdrage die lokale politici en bestuurders hebben geleverd aan de winst of het verlies van hun partij negerend. Een bekend fenomeen. Partijen zijn erop gespitst in de uitslag een trend te zien naar boven die ze natuurlijk graag willen doortrekken naar maart volgend jaar, wanneer in de rest van Nederland gemeenteraadsverkiezingen plaatsvinden. De opkomst is niet hoog, maar de resultaten maken stabiele coalities mogelijk. En dat is belangrijk, zeker in nieuwgevormde gemeenten. (18-11-2009)

Jeugdzorg
Met het College van GS zijn we op bezoek bij Stichting Jeugdzorg St. Joseph in Cadier en Keer. Jongeren die in de problemen zijn geraakt weer op koers brengen. St. Joseph heeft twee werkorganisaties: Icarus en Het Keerpunt. Het Keerpunt is er speciaal voor jongeren die via het strafrecht binnengekomen. Bij Icarus zitten jongeren met ernstige gedragsproblemen (niet via justitie) of om hen te beschermen tegen bijvoorbeeld huiselijk geweld.
Zeer vele problematieken passeren de revue. Vaak is de schoolcarrière van jongeren die binnen komen niet constant geweest, door gedragsproblemen of gebrek aan motivatie. Onderwijs dat aansluit op het individuele niveau en de mogelijkheden van jongeren staat centraal bij het zoeken van oplossingen. Het moet ertoe leiden dat jongeren sociale vaardigheden krijgen geleerd, weerbaarder worden en weer meer zelfvertrouwen krijgen. Daarmee worden zij toegerust voor de stap terug in de maatschappij. Een heel team aan hulpverleners staat daarbij ter beschikking. Veel waardering voor hun inzet! (17-11-2009)

Huis van Thorbecke
Debat met collega-Commissarissen van de Koningin over toekomstige renovatie van het ‘Huis van Thorbecke’. Het vertrouwen van burgers in de overheid is laag. Vertrouwen dat ontbreekt in met name de bestuurskracht. Vele maatschappelijke ontwikkelingen en ook onze positie in Europa en de wereld nopen tot een andere benadering. Een van de vergadergenoten vond dat het ‘Huis van Thorbecke’ teveel een Anton Pieckhuis is geworden. Bijna 50 jaar discussie over gemeentelijke herindeling, stadregio’s en WGR+ heeft vrijwel niets opgeleverd, terwijl onze ambities indringend zijn veranderd. Verreikende bestuurlijke hervormingen hebben in het ons omringende buitenland, vanwege Europa, plaatsgevonden. Opvallend is hoe in landen als Frankrijk en Spanje regionale overheden zijn gerevitaliseerd of hervormd. Toegerust met duidelijke taken en verantwoordelijkheden*.
Er bestaat fors en achterstallig onderhoud, dat nu, onder druk van heroverwegingen van Rijksbeleid en forse bezuinigingen wel eens kan leiden tot forse ‘verbouwingen’ van het openbaar bestuur. Moet de provincie zich niet gaan bezighouden met de dingen waar ze echt goed in zijn, zoals alles wat te maken heeft met gebiedsontwikkeling (ruimte, water, infrastructuur, natuur, regionale economie)? En moet deze provincie nieuwe stijl niet geconfronteerd worden met de virtuele minister van omgevingsbeleid (VenW, LNV, EZ, VROM) als gelieerde partner?
Limburg heeft een ontwikkeling doorgemaakt waarbij wij al flink voorgesorteerd hebben op de nieuwe rol van de provincies. Gebiedsontwikkeling staat daarbij centraal. Kijk naar de A2-ondertunneling van Maastricht, waarbij de regio de regie heeft. Kijk naar andere beeldbepalende projecten zoals de samenwerking binnen Greenport Venlo. Regievoeren in regionaliseringsprocessen, in aanvulling op de gemeente, wordt in Limburg al in de praktijk gebracht. Dat geldt ook voor het regievoeren op het internationaliseringsproces (internationale excellente kennisregio).
Zoals gezegd, het algemene onbehagen, vooral door gebrek aan begrip over de complexiteit van het binnenlands bestuur, neemt toe (zie Parkstad-debat in Provinciale Staten van 13-11-2009). Onder druk van bezuinigingen vinden wellicht spoediger hervormingen plaats die leiden tot meer doorzettingsmacht en wordt de discussie aangegaan wie welke taken in overheidsland doet. ‘Gerommel’ aan de fundamenten van het ‘Huis van Thorbecke’ zou dom zijn. Ik zou zeggen: blijf binnen de constitutionele context. Maar tracht vooral ‘verlengd lokaal bestuur’ terug te brengen en ga een debat aan over de positie van de waterschappen (op de lange termijn) in relatie tot de kerntaak van de provincie, het omgevingsbeleid. (16-11-09)

* Zie rapport Commissie Geelhoed: ‘Op schaal gewogen’ (maart 2002, uitgave IPO): Download file

Statenvergadering
Na de dag van het respect vindt de begrotingsbehandeling 2010 plaats in Provinciale Staten (op vrijdag de dertiende!). Een bijzondere Statenvergadering: de midterm review. Coalitie en oppositie maken er een inhoudelijk goede vergadering van met respect voor elkaars opvattingen. Sommigen spreken over de omstandigheid dat ‘de lijnen zijn uitgezet en de tijden veranderd zijn’; anderen menen dat ‘het College van Gedeputeerde Staten geen keuzes maakt’ en dat ‘het ontbreekt aan visie hoe het verder moet met Limburg’. Vele moties en amendementen worden ingediend. Over de winkeltijdenwet en de bevoogding vanuit Den Haag, over een flitscursus Duits in het voortgezet onderwijs in Limburg, over luchtkwaliteit, over een provinciale klimaattop.
Opvallend is, na veel discussie, dat gehele Provinciale Staten bezorgd zijn over de toekomst van Parkstad Limburg: niet voldoende en adequate bestuurskracht, niet voldoende middelen, teveel gedeelde bevoegdheden. Met andere woorden, er worden geen grote sprongen voorwaarts gemaakt die leiden dat een ‘nieuwe lente’ in Parkstad. De paradox is dat alle politici ter linker en ter rechter zijde overtuigd zijn van de noodzaak van een integrale aanpak. Maar hoe die aanpak wordt bereikt is (nog) een groot vraagteken. Gelukkig wordt een motie aangenomen die moet leiden tot een aanpak waar alle overheden bij betrokken zijn. (13-11-09)

Bezoek Eerste Kamer
Provinciale Staten van Limburg brengen woensdag 11 november een bezoek aan de Eerste Kamer, waar een groot aantal Eerste Kamerleden bij betrokken zijn. Over werkgelegenheid en innovatie, over vergrijzing en toekomstige taken van de provincies ontstaat een levendig debat. Aan bod komt ook de speciale historische positie van Limburg binnen ‘het Huis van Thorbecke’. De nieuwe voorzitter van de Eerste Kamer wordt na de lunch en met vele Limburgse toehoorders verrast met een aubade van de Maastrichter Staar, die op bezoek is in Den Haag en Madurodam. Een mooie afsluiting van twee dagen Den Haag. (11-11-09)

Onafhankelijk onderzoek
Ik verwonder mij tijdens het volgen van het avondnieuws over de uitspraken van prof. mr. Pieter van Vollenhoven. Hij stelt vragen bij de onafhankelijkheid van bepaalde onderzoeken. Ik heb natuurlijk geen bezwaar tegen onafhankelijk onderzoek. Maar de onderwerpen die door hem aan de orde werden gesteld, betekenen impliciet ook kritiek op gezagsdragers. En gezagsdragers verliezen door deze opmerkingen nog meer gezag en gaan (nog) minder verantwoordelijkheid nemen. En ze gaan zich dus nog meer verschansen achter rapporten van deskundigen en wetenschappers, vaak buitenstaanders. Politieke gezagsdragers dienen toch te blijven opkomen voor hun idealen? (11-11-09)

Elfde van de elfde
De Limburgse televisie laat mij diep in de nacht nog even meegenieten van de opening van het carnavalsseizoen op het Vrijthof in Maastricht. Nog even de sfeer geproefd van de ‘elfde van de elfde’. (11-11-09)

Afscheid mevrouw Timmerman-Buck
Het afscheid in de Ridderzaal dinsdagavond van mevrouw Timmerman-Buck als voorzitter van de Eerste Kamer wordt massaal bezocht. Korte, maar hoogstaande speeches en lange rijen die haar de hand willen drukken op weg naar het lidmaatschap van de Raad van State. Enige trots deel ik met haar. Haar Limburgse afkomst (Kerkrade) en haar betrokkenheid bij de grote Limburgse strategische dossiers werkt in het voordeel van onze provincie. Door velen word ik aangesproken: waardoor het komt dat zo vele Limburgers tot belangrijke functies in Den haag geroepen worden. Ik houd het maar op toeval en dat de bestuurlijke en inhoudelijke kwaliteiten doorslaggevend zijn geweest. De unanimiteit in de keuze bij de opvolging van mevrouw Timmerman-Buck door de heer Van der Linden is daar een bewijs van. In de wandelgangen wordt vooral gesproken over het AOW-debat, de zware bezuinigingsoperaties die worden voorbereid en ‘wie naar Europa gaat’. (10-11-09)

Rijksbegroting
De gevolgen van de financiële crisis zullen proportioneel gaan doorwerken in de Rijksbegroting 2011en volgende jaren. Het is een illusie de komende jaren de mogelijke economische groei te zien als een neutraliserende factor voor de bezuinigingstaakstellingen. Lagere overheden gaan een ongewisse financiële toekomst tegemoet. Bovendien staat de positie van de provincie ter discussie, los van bezuinigingen. Verdeeldheid over de kerntaken en positie van de provincie t.o.v. de grote steden in de Randstad zorgt niet voor voldoende strategische scherpte. (10-11-09)

Wereldgeschiedenis
De beelden van 20 jaar geleden uit Berlijn blijven indrukwekkend. Oost en West-Duitsers lopen deze dagen over de historische routes richting West-Berlijn inclusief regeringsleiders uit vele landen die betrokken raakten bij de Koude Oorlog. Een dag van hoop die hopelijk de verschrikkingen van de vorige eeuw nooit meer doet terugkeren. Gelukkig dat deze regeringsleiders nu meer aan vergadertafels zitten dan conflictstrategieën bedenken. Opvallend was de aanwezigheid van Lech Walesa, de Poolse vakbondsleider die nooit kon (mocht) uitgroeien tot een Europees leider. Toch één van de eersten die het aandurfde openlijk in verzet te komen in het communistisch Polen van toen. Vele Europeanen hebben de laatste jaren het vrije Berlijn bezocht en 'de bloeiende landschappen' van Oost-Duitsland. De ontwikkeling van steden als Leipzig en Dresden doet de nieuw generatie nauwelijks vermoeden hoe triest en hopeloos het daar 20 jaar geleden uitzag. De economische vooruitgang van Oost-Duitsland is onmiskenbaar aanwezig. Sommige regio's zijn economisch al verder dan vele regio's in het oude gedeelte van de Europese Unie. Wat de Marshallhulp voor West-Europa betekende, heeft West-Duitsland voor Oost-Duitsland betekend. Meer dan duizend miljard euro aan West-Duits kapitaal werd daarvoor ingezet. Dat gaat nu pas zijn vruchten afwerpen. Duitsers en Duitsers kunnen nu echt verbroederen. (10-11-09)

Erepenning André Rieu
Tegen het middaguur André Rieu bezocht in zijn Maastrichtse studio. Een verrassingsbezoek. Ik overhandig hem de provinciale erepenning. Een verdiend blijk van waardering voor zijn zeer bijzondere verdiensten als muzikaal ambassadeur voor Limburg. Het is een feestelijk gebeuren. Op het moment dat André mij ziet en van de eerste verbazing is bekomen, zet hij het Limburgs volkslied in. Indrukwekkend!
In 1978 richtte hij samen met vrienden het Maastrichts Salonorkest op. In die jaren is hij ook verbonden aan het LSO. In 1987 veranderde de naam van Maastrichts Salonorkest in Johan Strauss Orkest; de muzikale bezetting werd uitgebreid. De grote doorbraak van Rieu en het Johan Strauss Orkest volgt in 1994 wanneer ‘Second Waltz’ een eclatant succes blijkt te zijn. Dit jaar viert Rieu zijn 30-jarig artiestenjubileum. Een begaafd muzikant, violist, orkestleider, arrangeur en entertainer, maar ook een ondernemer met lef. Hij heeft met zijn orkest de hele wereld veroverd, vele miljoenen cd’s en dvd’s verkocht. Zijn productiebedrijf telt ca. 150 werknemers en heeft een omzet van vele tientallen miljoenen. André Rieu weet als geen ander zijn passie voor muziek over te brengen. Hij draagt Limburg nationaal en internationaal op een voortreffelijke manier uit. Geen andere Limburger evenaart hem op deze zo bijzondere manier! (10-11-09)

Val Berlijnse Muur (Foto: copyright Deutsche Botschaft)
Maandag 9 november 2009. Vandaag precies 20 jaar geleden stond de wereld op zijn kop, de Muur viel. Niemand van mijn generatie die niet met dit symbool van de Koude Oorlog is opgevoed. Herinneringen aan Berlijn, de studiereizen die velen van mijn leeftijdgenoten aan deze gedeelde stad brachten. De uren oponthoud bij Checkpoint Charlie om even van het ene naar het andere stadsdeel te lopen. Even te bivakkeren 'Unter den Linden' en ervan overtuigd te raken dat vrede niet zonder vrijheid kan. DDR-burgers die in de gevangenis van de onwetendheid leefden en werden overtuigd van het tegendeel. In de zestiger jaren en daarna kwam ik zelfs Nederlanders tegen die de idealen van Honecker en de zijnen omhelsden.
In de topsport werden de trainingsmethodes van de DDR als voorbeeld gesteld voor de achterblijvende prestaties van topsporters in het Westen. In 1982 bracht ik een bezoek aan het Bachmuseum in Eisenach op weg naar een Europacupontmoeting handbal in Leipzig. Ook bij de kunst en de cultuur was er een neiging tot ongebreideld presteren, zonder het echte verhaal van hoe die prestaties werden afgedwongen, erbij werden verteld. De val van de Muur maakte in één klap duidelijk hoe de vork in de steel zat. Velen van ons wisten dat. Jammer voor diegenen die wegliepen met de verwerpelijke kanten van de communistische ideologie.
Met de val van de Muur voltrok zich in een paar dagen een bizarre geschiedenis die begon met de Eerste Wereldoorlog; een geschiedenis waarin Duitsland een zo pregnante rol speelde. Met belangrijke rollen voor Gorbatsjov, Kohl en Reagan. De antennes van de vrije wereld communiceerden plotsklaps door meters dikke muren heen. Er was geen houden meer aan. Bondskanselier Merkel beleeft vandaag haar ‘finest hour’ door samen met politieke hot shots van Oost naar West te lopen op de plek waar soldaten al 20 jaar niemand meer tegen houden.
In de tuin van de Duitse ambassade in Den Haag is de val van de Muur symbolisch uitgebeeld (zie foto; voor meer informatie over het 'Mauerfest' van de ambassade: http://www.den-haag.diplo.de/Vertretung/denhaag/nl/Startseite.html). (09-11-09)

President Europa
Achter de schermen wordt vandaag informeel het besluit genomen over de toekomstige ‘president van de Europese Unie’. President Vaclav Klaus heeft als laatste het Verdrag van Lissabon ondertekend, zodat de eerste president van de EU op 1 december aan de slag kan. Spijtig dat de Benelux-landen niet samen tot één kandidaatstelling kunnen komen. Na een strijd tussen Dehaene en Lubbers van ongeveer 15 jaar geleden, lijkt zich de geschiedenis te herhalen. Jammer. (09-11-09)

Mexicaanse griep
Vele Limburgers komen in aanmerking voor vaccinatie tegen de Mexicaanse griep (nieuwe influenza A H1N1). Ook ik. Voor de eerste keer in mijn leven dat ik een griepprik ga halen; wil het noodlot niet tarten. Blijkbaar schiet mijn leeftijd zodanig op dat ik tot de risicogroepen behoor. Over drie weken krijg ik de volgende prik. Ik ben mij er bewust van dat rond deze griep een mediahype is ontstaan waardoor mensen door de bomen het bos niet meer zien en gaan twijfelen over nut en noodzaak van deze griepprik. Ik zou zeggen: heb vertrouwen in onze medische en toezichthoudende instanties. Voor menigeen is het onoverzichtelijk geworden wie nu wel of niet geloofd moet worden. Velen ventileren hierover op internet of in de media opvattingen. Het zou geen kwaad kunnen deze berichtgeving over te slaan, een goed boek te lezen en vooral waarde te hechten aan datgene wat huisartsen in de relatie naar de patiënt adviseren. (09-11-09)